Bilboko hormek ez dute bakarrik iragan industrialaren pisuari eusten, orain gainera, hitz egiten dute, abesten dute, eta etengabe aldatzen ari den hiribilduaren arima kontatzen dute. Ahaztutako bazterretan berezko adierazpen gisa hasi zen, eta gaur hiriko kultur erakargarritasun handienetako bat bihurtu da. Bilboko hiri-artea ezagutzeko ibilbide bat planifikatzeko, begirada ohiko mapatik altxatu behar duzu, eta harritzeko prest egon behar zara. Esperientzia kultural egokia da goizeko lehen orduetan edo ilunabarrean — argia argazkigintzarako ezin hobea denean — oinez egiteko, hiri sarearen erosotasuna aprobetxatuz eta aurkitzen dituzun lokal gastronomikoez gozatuz.
Itsasadarra mihise gisa: langileen oihartzuna eta erraldoi berriak
Ura Bilboko motorra izan da beti, eta haren ertzak abiapuntu ezin hobea dira formatu handiko ibilbide bisual baterako. Deustuko zubia eta Zorrozaurre uhartea lotzen dituen pasealekuak formatu handiko mural zirraragarrienetako batzuk biltzen ditu, antzinako industria-egituretan integratuak. Zorrotzarantz eta Olabeagarantz ibai-ibilbideari jarraituz, hormak tonu berde eta urdinez betetzen dira, itsas estetika izugarri baten bidez portuaren eta langileen memoria berreskuratzeko. Alde horretan, Olabeagako SpYren “Soñar” obra ikaragarria nabarmentzen da. Letra erraldoiez osatutako proposamen kontzeptuala da eta ingurunearen eraldaketarekin zuzenean hitz egiten du.
Hiribilduaren bihotzerantz sartzean, Zabalguneko eta Zazpi Kaleetako kontraste arkitektonikoetan, kale-artearen formatu askoz intimoagoak aurkituko dituzu. Kale Nagusian eta inguruko kaleetan merkataritza-fatxadetan integratutako diseinu korporatiboko horma-irudiak dauden bitartean, Alde Zaharra eta Erriberatik gertuko pasarteak kultura-mezuak dituzten stencilez, tipografiez eta paste-upez beteta daude. Verónica eta Christina Werckmeisterrek Salbeko zubiaren azpian egindako “Giltza Bat” lanak edo Ruth Juanek Mesedeetako kaian “Indarkeria matxistatik bizirik atera zirenei” eskainitako pintura hunkigarriak erakusten dute Bilboko hormak bozgorailu sozial konprometitua direla.
Bilboko muralak ikusteko ezinbesteko hiru ibilbide
1. Deusto – Zorrozaurre – Olabeaga. Industria-paisaian txertatutako portu-tonuak eta formatu handiko piezak.
2. Casco Viejo – Ensanche. Pertsianetako stencilak, tipografiak dituzten pasarteak eta diseinu korporatibo modernoko horma-irudiak.
3. Santutxu – San Francisco – Recalde. Kolore komunitarioa, kontakizun sozial biziak eta argazki-begiratokiak dituzten plazak.
Bilboko auzoetako hiri-artea: kolorea, abangoardia eta kontakizuna
Santutxu, Begoña edo San Frantziskorantz igotzean, Bilboko hiri-artearen alderdirik bizi, komunitario eta batzuetan urratzaileenean murgilduko zara. Eremu horietan barrena ibiltzean derrigorrez gelditu beharko zara nazioarteko lehen mailako obren aurrean, hala nola Sixe Paredesen “Futurismo Primitivo” collage antzekoa edo Bilbo Zaharreko Aryzen “El fin justificado”. Ibilbidean, SUSO33k Concepcion kalean egindako lanaren indar emozionala aurkituko duzu, edo Iralabarriko Kirikiño plazako mosaiko dardaratsua. Leku horietan, kalea topagune eta gogoeta gune bihurtzen da.
Bilboko auzoetan, artea kulturen arteko elkarrizketarako zubia da; fatxadek apaindu ez ezik, auzokideen sustraiak, gizarte-borroka eta ilusioak aldarrikatzen dituzte.
Fenomeno hori Bilbao Margo Festival bezalako jaialdien bultzadari eta Bizkaiko paisaia birirudikatu duten tokiko eta nazioarteko sortzaileen lanari esker sortu da. J. Maierrek, bere mistizismo introspektiboarekin, edo Marta Menak eta bere eguneroko figura izugarriek protagonismoa partekatzen dute Okuda San Miguel bezalako erreferenteekin, Abandoko “Kulturaren Aurpegia” lan leherkor eta geometrikoaren autorea. Estiloen fusioa Errekaldeko “La Flor de la Vida” bezalako obra kolektiboetan ere arnas daiteke, udaberriko berrikuntzaren sinboloa, edo Dulkek sortutako fantasia naturaleko lanetan, etxebizitza blokeen arteko ametsetara gonbidatzen duen “Unicornio de Santutxu” ospetsuan esaterako.
Athletic Clubei buruzko muralak: futbola lurraldeko arte gisa
Ezinezkoa da Bizkaiko kultura ulertzea Athletic Cluben itzal luzerik gabe, Bilboko eta inguruko horma-irudiak naturalki bustitzen dituen sentimendua. Hormak aldare laiko gisa jokatzen dute, erakundearen mitoak eta mitologia bera omentzeko. Errotze historiko hori ere sakon azter dezakete baloiaren zale amorratuek AC Museoaren erakusketak bisitatuz.
Hiri inguruan argi propioarekin nabarmentzen da Athleticei buruzko Lamiakoko mural hunkigarria, funtsezko kokagune historikoa baita hori. Hain zuzen ere, Lamiakoko padura-lur zaharretan zegoen hipodromoa, eta bertan, Katedral enblematikoa eraiki aurretik talde zuri-gorriak futboleko lehen balentriak egin zituen.Klubaren urtemuga ospatzeko bertako futbito zelaian egin zen ospakizunean inauguratu zen mural handi hori. Baloiaren aitzindariak irudikatzen ditu, hasierako jantzi urdin eta zuri historikoa jantziz. Alboetan, Lamiakoren eta euskal futbolaren jaiotzaren arteko zilbor-hestea berreskuratzen duten azalpen panelak daude.
Ondarearekiko errespetu hori klubaren historia garaikideko adierazpenekin osatzen da, hala nola Williams anaien eta Muniainen mural famatuaren bidez. Murala Lutxana auzoan dago eta gero Athletic Clubeko beste jokalari handi batzuk ere irudikatu dira alboetan. Carlos López artistak (Kicking Art) Kopako hogeita bosgarren titulua ospatzeko egindako lana benetako termometro sozial eta erromes puntu bihurtu da, eta horrek erakusten du kaleko artea, Bizkaian, grina zuri-gorriz idazten dela.
